Wat is discriminatie precies?

Volgens de Arbobalans 2018 geeft bijna 6% van de werknemers aan in de afgelopen 12 maanden persoonlijk gediscrimineerd te zijn op het werk. Discriminatie is het maken van verboden onderscheid. Op het werk kan het zijn dat een bepaalde medewerker onterecht op een andere manier wordt behandeld, maar ook klanten of bezoekers kunnen discrimineren. Dat kan gebeuren op basis van leeftijd, geslacht, seksuele geaardheid, handicap, afkomst en geloofsovertuiging. De wet maakt heel duidelijk dat discriminatie verboden is, of het nu per ongeluk gebeurt of niet. De gevolgen kunnen namelijk ernstig zijn zoals wanneer iemand structureel slechte beoordelingen krijgt, promoties misloopt of een lager salaris krijgt.

Directe en indirecte discriminatie herkennen

Het is niet altijd makkelijk om discriminatie te herkennen, discriminatie gebeurt direct en indirect. Als een werkgever eisen formuleert voor een vacature die niet echt nodig zijn voor het uitvoeren van de functie, wordt dit indirecte discriminatie genoemd. Hij benadeelt daarmee namelijk anderen of sluit bepaalde groepen uit. Bij indirecte discriminatie gaat het dus om handelingen of procedures die normaal lijken, maar waarmee toch bepaalde groepen onterecht worden uitgesloten. 

Bij directe discriminatie kun je denken aan een werkgever die liever geen vrouwen in dienst heeft, dat niet uitspreekt, maar ze gewoon niet aanneemt ook al kwalificeren ze duidelijk beter voor een bepaalde functie dan mannelijke kandidaten. Of pestgedrag om huidskleur en seksuele geaardheid op de werkvloer.

De invloed van discriminatie op werk en verzuim

Discriminatie is een delicaat onderwerp, want de vraag of een beschuldiging van discriminatie terecht of onterecht is en of het bewust of onbewust gebeurt, is soms moeilijk te beantwoorden. Vrijwel ieder mens gaat uit van bepaalde stereotypen en is geneigd om wat daarvan afwijkt, af te wijzen. Toch zullen maar weinig mensen van zichzelf zeggen of toegeven dat ze discrimineren.

Het is echter niet moeilijk te bedenken dat een team waarbinnen bepaalde leden gediscrimineerd worden, niet optimaal functioneert. Daarbij kan een medewerker die gediscrimineerd wordt (ongezien) rondlopen met stress door pestgedrag en intimidatie, onzekerheid en een verminderd rechtsvaardigheidsgevoel. Met een verhoogd risico op ziekteverzuim tot gevolg.

Wat voor de één een onschuldig grapje is, is voor de ander een reden om thuis te blijven

Geef het goede voorbeeld

Als leidinggevende wil je dit dan ook voorkomen, wat begint met het geven van het goede voorbeeld. Daarnaast is het belangrijk om je ogen op te houden voor tekenen van discriminatie en het bespreekbaar te maken als je dit signaleert of als een medewerker naar je toestapt met klachten over discriminatie. Het buitensluiten van een collega tijdens de lunch of op andere evenementen is een vrij herkenbaar signaal van discriminatie onder collega’s. Maar blijf ook alert op uitspraken over bijvoorbeeld iemands geaardheid of huidskleur. Wat voor de één een onschuldig grapje is, is voor de ander een reden om thuis te blijven.

Om er achter te komen of discriminatie bewust of onbewust plaatsvindt tussen bijvoorbeeld collega’s, is een driegesprek een optie. Het kan echter ook zijn dat het beter is om een onafhankelijke professional in te schakelen om de bewuste en onbewuste groepsdynamiek binnen je team zichtbaar te maken. Met die inzichten kun je vervolgens met je mensen in gesprek om te kijken wat er nodig is om de situatie te verbeteren.

Discriminatie in de Nederlandse wet

In de Grondwet staat in artikel 1 dat discriminatie verboden is en dit komt op meer plekken in de Nederlandse wetgeving terug. In de Arbowet is discriminatie genoemd als een van de vormen van psychosociale arbeidsbelasting (PSA). De werkgever is wettelijk verplicht de risico’s hierop aan te pakken en beleid te voeren om medewerkers hiertegen te beschermen. PSA kan werkstress veroorzaken en verzuim of arbeidsongeschiktheid.

Het verbod op discriminatie wordt verder uitgewerkt in verschillende andere wetten, onder andere in de Algemene Wet gelijke behandeling (AWGB) en in het Wetboek van strafrecht. Twijfel je of iets valt onder discriminatie? Neem dan contact op met Juridische Zaken, HR of de vertrouwenspersoon binnen jouw organisatie. Zij kunnen je hier als het goed is verder mee helpen.

Deze artikelen kunnen ook van pas komen:

Leiderschap

Veiligheid en vertrouwen, de basis voor een effectief team

Er is meer en meer aandacht voor (psychologische) veiligheid en vertrouwen op de werkvloer en dat is niet voor niets. Uit onderzoek blijkt onder andere dat teams waarin iedereen zich veilig voelt effectiever zijn. Ook blijkt dat deze medewerkers langer bij een organisatie blijven werken. Hoe werkt dat precies en hoe kun je als leidinggevende die veilige werkomgeving creëren?

Lees meer
Inzetbaarheid

Pesten op de werkvloer: ongewenst en letterlijk ziekmakend gedrag

Medewerkers die gepest worden, maken meer kans uit te vallen door een burn-out, een depressie of suïcidale neigingen. Dit is niet mis. Gelukkig kun je als leidinggevende een cruciale rol spelen in het aanpakken van pesten. In dit artikel lees je hierover meer.

Lees meer