Stress is goed, zolang je maar herstelt

Stress is een oeroude reactie van het menselijk lichaam, die ervoor zorgt dat we onszelf in gevaarlijke situaties konden redden door te vluchten, te vechten of te bevriezen. Door stress konden we bijvoorbeeld harder weg rennen voor een leeuw. Stress geeft ons dan ook:

  • Meer energie, spierkracht, concentratie, focus en alertheid
  • Een hogere bloeddruk en pijngrens
  • Een pauze in de spijsvertering en het immuunsysteem

In deze huidige tijd zonder dagelijkse leeuwen kan stress nog steeds functioneel zijn. Bijvoorbeeld als we voor een auto moeten wegspringen of een deadline moeten halen. Als we daarna goed uitrusten en ons lichaam laten herstellen van de adrenaline, is er geen probleem. Stress is namelijk bedoeld om een korte tijd te kunnen pieken.

Wanneer wordt stress een probleem?

Stress wordt een probleem als het stress-systeem te lang aan blijft staan en er niet voldoende herstelmomenten zijn. Dan is er sprake van chronische stress.

Oorzaken van chronische stress zijn onder andere:

  • Een langdurig hoge werkdruk of werken onder tijdsdruk
  • Geen goede aansluiting tussen ervaring en werk
  • Onzekerheid over de toekomst
  • Altijd ‘aan’ staan, bijvoorbeeld door voortdurende prikkels van een smartphone
  • Te veel verplichtingen door werk, gezin, mantelzorg, sporten, sociale contacten, etc.
  • Gebeurtenissen zoals een overlijden, verhuizing, het krijgen van een kind of een nieuwe baan
  • Een conflict thuis of op het werk, pesten of discriminatie
  • Problemen met de gezondheid of financiën

Het verschilt per persoon wanneer iemand negatieve gevolgen van stress gaat ervaren. Dit is afhankelijk van onder andere de mentale weerbaarheid en veerkracht van de medewerker. Ook speelt mee op hoeveel verschillende terreinen er stress is. Als er zowel op het werk, als privé geen rust meer is, wordt opladen wel heel lastig.

De invloed van stress op de inzetbaarheid

Zoals gezegd kan een gezonde dosis stress positief werken. Chronische stress met te weinig herstelmomenten heeft echter een negatief effect op de inzetbaarheid van medewerkers. Zij krijgen last van bijvoorbeeld vermoeidheid, geheugenproblemen, verlies aan overzicht en zelfs een verminderde gezondheid. Mede hierdoor komt frequent verzuim vaak voor bij medewerkers die veel stress ervaren.

Hoe langer iemand chronische stress ervaart is, hoe langer het herstel duurt. Medewerkers raken letterlijk uitgeput, overspannen en zelfs burn-out. Het Nederlands Instituut Psychologen (NIP) heeft de fasen en kantelpunten die voorafgaan aan een burn-out inzichtelijk gemaakt in deze whitepaper (pagina 8-9).

Het verschilt per persoon wanneer iemand van de ene naar de andere fase overgaat. Daarom is het extra belangrijk om tijdig in gesprek te gaan. Zodat uitval met een burn-out voorkomen kan worden.

Dit filmpje van het CSR centrum geeft weer hoe stress effect heeft op het lichaam en waardoor iemand uiteindelijk opgebrand, overspannen en zelfs burn-out raakt.

Hoe herken je signalen van chronische stress of overspannenheid?

Signalen van teveel stress kunnen cognitief, emotioneel, fysiek en gedragsmatig van aard zijn. Denk aan cynisme over het werk, prikkelbaarheid, vaak ziek zien of cynisme over het werk.

Het belangrijkste signaal is verandering in gedrag van een medewerker. Bijvoorbeeld als een medewerker altijd goed kon plannen en het nu niet meer lukt, of als iemand van heel vrolijk naar gespannen gaat.

Bekijk hier een uitgebreide opsomming van stress-signalen per domein: cognitief, emotioneel, fysiek en gedragsmatig

Tot slot: wettelijke verplichting voor gezond werk

Werkgevers moeten volgens de Arbowet het werk zo organiseren dat het geen risico’s oplevert voor de veiligheid, de fysieke en mentale gezondheid van de medewerkers. Ze moeten dus eventuele riscofactoren voor het ontstaan van burn-out zo veel mogelijk wegnemen. Werkdruk is een belangrijke risicofactor, net als andere vormen van psychosociale arbeidsbelasting (PSA) zoals pesten of discriminatie. Dit kan allemaal leiden tot werkstress. De werkgever moet dit risico opnemen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en een plan maken om dit zoveel mogelijk te beperken.

Aan de slag met signalen van chronische stress of overspannenheid

Een medewerker is weliswaar zelf verantwoordelijk voor zijn of haar eigen inzetbaarheid, maar je kunt als leidinggevende natuurlijk wel ondersteuning bieden. Onderstaand stappenplan helpt je het goede gesprek te voeren.

Stappenplan

Herken de signalen van chronische stress en een hoge werkdruk. Bekijk ook de hand-out met stress-signalen per domein. 


Voer het goede gesprek. Uit je zorg en benoem gedrag waardoor je je zorgen maakt: wat zie of hoor je. Zo voorkom je verkeerde interpretaties of aannames die weerstand kunnen oproepen en het goede gesprek lastiger maken. 


Stel de juiste vragen
Heb je een medewerker waarbij je bovenstaande klachten signaleert? Ga dan in gesprek en stel bijvoorbeeld de volgende vragen: 

  • Hoe gaat het met je?
  • Hoe is je werk-privé-balans? Kan je het werk loslaten in je vrije tijd?
  • Hoe lukt het om bij te komen na het werk?
  • Hoe ervaar je de steun van collega’s? En van mij als leidinggevende?
  • Waar loop je op leeg?
  • Waar krijg je energie van?

Deze vragen geven inzicht in de inzetbaarheid van de medewerker en of iemand mogelijk tegen een burn-out aanloopt. Als je dit vermoeden hebt, kan een medewerker (preventief) naar de bedrijfsarts of huisarts voor begeleiding en doorverwezen worden naar coaching of behandeling indien nodig.

 

Bied steun
Als je niet lekker in je vel zit, is het fijn om je gesteund te voelen. Zo ook op het werk. Geef als leidinggevende steun en ruimte, vraag wat iemand nodig heeft en faciliteer dat. Geef je medewerker de regie over de zaken die hij of zij zelf kan doen. Eigenaarschap helpt namelijk bij het herstel en het vergroten van inzetbaarheid.


Stimuleer het vergroten van de mentale weerbaarheid
Uit onderzoek blijkt namelijk dat iemand met een grote mentale weerbaarheid en meer veerkracht, beter om kan gaan met tegenslag of ongunstige omstandigheden. Hierdoor kan een medewerker beter met spanning omgaan en is de kans op terugval kleiner. Luister de podcast Veerkracht in teams vergroten voor meer inspiratie.

Deze artikelen kunnen ook van pas komen:

Verzuim

Mijn medewerker heeft een burn-out, wat houdt dat in en hoe ga ik er mee om?

In 2020 hadden volgens TNO bijna 1,3 miljoen Nederlandse werknemers burn-outklachten. Dit is wel degelijk anders dan een burn-out hebben. Maar wat is precies het verschil? En hoe ondersteun je als leidinggevende een medewerker bij een burn-out?

Lees meer
Inzetbaarheid

Inzetbaarheid in kaart brengen met het Spiraalmodel

De beste manier om erachter te komen hoe een medewerker in zijn werk zit en hoe het dus met zijn of haar inzetbaarheid is gesteld, is ernaar vragen. Als hulpmiddel bij dit gesprek kun je het spiraalmodel van Rob Hoedeman gebruiken. In dit artikel lees je hoe je dit doet.

Lees meer